Gesprek met Sjoerd Metsiers over de bezuinigingen op cultuur

Gesprek met Sjoerd Metsiers over de bezuinigingen op cultuur

Onno Bosma - column 1

Gesprek met Sjoerd Metsiers over de bezuinigingen op cultuur

19 juni 2011. In zijn knusse huis aan de Amsterdamse Landsmeerderdijk praat ik met Sjoerd Metsiers – zoon van Johan, hoofdpersoon in mijn roman De verzoeking van Johan Metsiers – over de bezuiniging van tweehonderd miljoen euro op cultuur. Sjoerd, muziekleraar op de onderwijzersopleiding, wijst op de zaterdageditie van NRC Handelsblad.

‘Birgit Donker heeft zes prominenten uit de kunstwereld gevraagd hoe het nu verder moet. Ik werd ontzettend geraakt door wat Reinbert de Leeuw zei. Hij voelt zich verslagen en moedeloos. Het is voor hem alsof wat hij vijftig jaar lang heeft gedaan zonder waarde is. De toon van het debat is zo hatelijk, hij noemt het onverdraaglijk. Ergens anders heeft hij gezegd dat hij uit Nederland zou vertrekken, als hij wat jonger was. Reinbert de Leeuw! Een monument, een reus, iemand die overal in de wereld bekend is om zijn verdienste voor moderne muziek. Hij heeft alle onderscheidingen die je maar kunt bedenken. En nu voelt hij zich afgedankt. En door wie? Door ene Halbe Zijlstra. Een zelfverklaarde nitwit, die zonder blikken of blozen toegeeft dat hij niet weet van wie het schilderij is dat hij op zijn werkkamer heeft hangen. Hij hoeft er niks van te weten, als het hem maar blij maakt.’

Stimmung ist nichts, Kenntnis is alles, zei Wagner. Dat is kennelijk niet aan de staatssecretaris besteed.

Hij zucht. ‘Wagner, ook zoiets. Ik ga altijd naar de voorstellingen van de Nederlandse Reisopera. Die zijn nu bezig met een gigantisch project, in vier jaar zetten ze de Ring des Nibelungen op de planken. Het was de bedoeling om in 2013 de hele cyclus tegelijk uit te voeren. Dat kan niet doorgaan, de hele Reisopera staat voor de afgrond. Ze verliezen in één klap zestig procent subsidie. Dat kunnen ze nooit compenseren met sponsorgeld.

Is dat zo erg? Wagner is toch vooral voor fijnproevers. Net als die moderne klassieke muziek van Reinbert de Leeuw trouwens.

Sjoerd Metsiers kijkt me aan of ik gek ben geworden. ‘Je wilt me zeker provoceren? Je moet je natuurlijk inspannen om die muziek te begrijpen. Weten wat Wagner bedoelt. Als je de Leitmotive niet kent, blijft een deel van zijn Nibelungenwereld voor je gesloten. Dat is nou het hele probleem met muziek. Je moet vroeg leren dat die inspanning de moeite waard is. En dat gebeurt niet. Van het muziekonderwijs is bijna niets meer over. En wat er over is, draait voor een groot deel om gemakkelijk te consumeren werk. De markt dicteert dat alle aandacht naar de lichte muziek gaat. Dat straalt af op alles, de opleidingen, de loopbaan van mensen, alles.’

Geef me eens een voorbeeld van wat je er wijzer van wordt als je Wagners bedoelingen begrijpt.

‘Dat heeft Hartmut Haenchen al gedaan, toen hij jaren geleden de Ring bij de Nederlandse Opera dirigeerde. Het hele verhaal draait er om dat liefde en macht onverenigbaar zijn. Dat is een inzicht. Als je het tot je door laat dringen, verandert je kijk op de wereld. Het valt niet te zeggen hoe precies. Maar het zet je aan het denken. Ik heb bijvoorbeeld het gevoel dat Reinbert de Leeuw die onverenigbaarheid nu aan den lijve ervaart. Zijlstra heeft macht en voelt geen enkele liefde voor het métier waarover hij die macht uitoefent. Tegenover zo iemand sta je machteloos. Hij is vernietigend, net zoals Wodan in de Ring. Hij maakt de wereld van de goden kapot omdat hij de macht wil.’

Dus er valt niets tegen die bezuinigingen te doen? Is dat je conclusie?

Weer een zucht. ‘Ik weet het werkelijk niet. Ze hebben de macht met die ene stem meerderheid in de Tweede Kamer. En die gebruiken ze. De Reisopera organiseert een petitie. Die heb ik natuurlijk getekend. Maar ze zijn lang niet de enige met zo’n actie. Ik kan me de wanhoop van De Leeuw wel voorstellen. Er zou eigenlijk een gezamenlijke, vastberaden beweging moeten komen, maar met al die tegengestelde belangen is dat vrijwel ondoenlijk. En dan nog…’

Je bent betrokken geweest bij een poging om zo’n beweging, een Elitair Reveil op gang te brengen. Dat is niet bepaald gelukt…

‘…zoals je hebt beschreven in De verzoeking van Johan Metsiers. Maar ik blijf zo’n reveil een goed idee vinden. We worden nu geregeerd door mensen die in het zadel zijn geholpen door wat Nick Alldown de dommen en onwetenden noemde. Op de één of andere manier moet dat toch anders kunnen. Al weet ik niet hoe.’

Begin maar eens met me te vertellen hoe ik de Reisopera een handje kan helpen.

‘Hier heb je de superlink: http://www.nationalereisopera.nl/Handtekening.docx

Van Onno Bosma verschijnt in september 2011 de roman De verzoeking van Johan Metsiers. Tot aan de publicatie schrijft hij wekelijks een column voor deze website.

  • Onno Bosma presenteert: alle columns
  • Lees hier meer over boek en auteur.
  • Volg Onno Bosma op Twitter.