Titelinfo 't Manco
Over het boek
Perec beschrijft in ’t Manco een wereld waarin de letter e – de meest voorkomende klinker in onze taal – verbannen is. In dit boeiende verhaal vol diepere betekenissen maakt Perec met de nodige humor dit gemis constant voelbaar. Een gemis waar hoofdpersoon Anton Vocalis en de andere personages in dit boek maar niet de vinger achter weten te krijgen.
In hun zoektocht naar de waarheid blijken verschillende personages familie van elkaar te zijn en wordt het allengs duidelijk dat er een vloek op deze familie rust. Zodra een personage begrijpt wat er aan de hand is, sterft hij, want uitroepen dat de letter e mist, is een overtreding van de romanwerkelijkheid waarin deze personages gedoemd zijn te leven.
In ‘t Manco maakt woede plaats voor wraak, regelgeving voor dictatuur, werkelijkheid voor schijn, geloof voor hoop of wanhoop, toeval voor noodlot.
’t Manco is een unieke roman waarin de letter e schittert door afwezigheid.
Georges Perec was een experimenteel schrijver en legde zich bij het schrijven vaak bewust formele restricties op. In 1969 verscheen zijn e-loze roman La disparition. In deze Nederlandse vertaling volgt Guido van de Wiel het origineel zowel inhoudelijk als vormtechnisch.
Samenvatting van het boek
Hoofdpersoon Anton Vocalis heeft het gevoel dat er iets mist in zijn wereld. Hij heeft hallucinaties over een niet te begrijpen en niet te plaatsen symbool. Hij kan er maar niet de vinger achter krijgen wat het precies is. Aan het einde van hoofdstuk 4 verdwijnt hij. Het laatste dat we van hem weten is dat hij nog een ansichtkaart verstuurd heeft aan Amaury Conson, Olga Mavrokhordatos en Hassan Ibn Abbou . Op basis van de cruciale informatie op deze ansichtkaart lopen zij elkaar tegen het lijf in de dierentuin. Alle drie zoeken zij naar hints met betrekking tot de mysterieuze verdwijning van Anton.
Samen met Ottavio Ottaviani gaan zij op bezoek bij Hassan Ibn Abbou, maar juist dan vindt er een moordaanslag op hem plaats. Bij zijn begrafenis blijkt hij uit zijn kist verdwenen te zijn.
Uiteindelijk blijken vele personages familie van elkaar (zie stamboom). Ze komen er allengs achter dat er een vloek op hen rust, die te maken heeft met hun gemeenschappelijke afstamming. De familieleden zijn te herkennen doordat zij allen een e op hun onderarm hebben staan. Achtergrond van de wraak en de ban op de familie is dat Amaury Conson en Arthur Wilburg Savorgnan twee kinderen van een drieling zijn, afkomstig uit een clan waar ouders maar één kind mogen hebben. Omdat een barmhartige non Amaury en Arthur – dan nog baby’s – elders onderbrengt, redt zij hun levens. Dit, terwijl de overgebleven zoon van de drieling – juist doordat de andere twee in leven blijven –wordt vermoord, vanwege dat strikte familievoorschrift.
Baardmans, de vader van deze drieling, neemt wraak op zijn overgebleven twee kinderen, want in zijn ogen is het hun schuld dat zijn andere kind is omgebracht. Hij wil daartoe eerst alle kinderen van Amaury en Arthur ombrengen, zodat deze twee doormaken wat hij heeft moeten doormaken. Hij jaagt op die manier vele personages na, zit ze op de huid en hun noodlot blijkt onontkoombaar. Niet in de laatste plaats omdat Baardmans de almachtige schrijver (Perec zelf) voorstelt. Zelfs al zijn zijn personages op de hoogte van het bestaan van de illustere figuur Baardmans, (zoals het geval is met Arthur Wilburg Savorgnan), dan nog blijkt dat de personages kunnen vluchten wat ze willen, Baardmans achterhaalt ze altijd.
De reden waarom de meeste slachtoffers in ’t Manco doodgaan, is omdat ze het geheim op het spoor komen. Zodra een personage wil uitroepen dat de vloek samenhangt met de e, is er geen plaats meer voor hem of haar in dit boek.
Halverwege het boek arriveert politieagent Aloysius Swann in Augustus’ landhuis te Azincourt. Daar zijn de meeste van bovengenoemde personen ook aanwezig, waaronder Augustus zelf, die als stiefvader voor één van Arthurs zoons heeft gefungeerd en Squaw, zijn hulp in de huishouding. Squaw en Augustus vertellen er uitgebreid en in retrospectief wat zij weten van de noodlottige familiegeschiedenis. In een setting die doet denken aan Cluedo of een detectiveroman delen zij in dit landhuis de verhalen die ze van elkaar kennen en trachten ze de situatie te analyseren. Een zahir blijkt daarbij een hoofdrol te spelen. Verschillende puzzelstukjes vallen op hun plaats. Over en weer worden obscure levensgeschiedenissen, persoonlijke geheimen en grote familiegeheimen onthuld.
Ondertussen sterven er nog altijd personages, onder andere door toedoen van Aloysius Swann, die de rechterhand van Baardmans blijkt te zijn. Dan volgt een aanslag op Arthur Wilburg Savorgnan. Deze aanslag wordt Savorgnan – op dat ogenblik de laatst overgeblevene van de vervloekte clan – fataal.
Samenvatting per hoofstuk (e-loos)
Plot
Waarschuwing: dit stuk omvat in zijn omschrijving clous rondom plot/ inhoud!
Voorwoord In dit stuk komt ’n volk massaal, anarchistisch in opstand, juist omdat dit volk d’r van uit gaat dat d’r wat kapitaals kwijt is. D’r ontstaan pogroms, razzia’s, d’r volgt onthoofding van topfunctionaris na topfunctionaris. Bars, bistro’s gaan dicht. Dat machtsvacuüm dat ontstaat lijkt onoplosbaar. Auto’s gaan in brand op. Chaos alom.
1. Dit hoofdstuk draait om Anton Vocalis, hij lijdt chronisch aan insomnia. ’n Kno-arts licht zijn pan op, schraapt zijn voorhoofd schoon, voorkomt zo sinusitis, dus zijn pijn zwakt af. Maar dat hij maar lastig in slaap komt, dat blijft.
2. Anton is bijna pijnvrij, maar nog altijd zwak. Hij krijgt waandroom na waandroom. Zo loopt hij plots langs wat folio’s, waarbij band VIJF mist. Ook wordt hij half paranoia als hij Kafkaiaans als tor ontwaakt. In zijn dagdroom komt hij op ’n kustland aan, alwaar hij als Ismail rondkruipt. ’n Jacht komt aan; volk komt van dit schip, Faustina incluis. Hij valt in katzwijm voor Faustina, maar hij is lucht voor haar. Dat volk loopt ’m straal voorbij, dwars door ’m zowaar. Na ’n dag of acht start dit van voor af aan. Hij snapt niks van dit imaginair stuk “film” waarin hij rondloopt.
3. Anton Vocalis houdt zijn dagjournaal bij, dat hij als ’t Manco aanduidt. Daarin schrijft hij ’n stuk proza dat lijkt op dat van Thomas Mann. Aignan is protagonist: hij lost ’n arbitrair vraagstuk van ’n Sfinx op. Daarna trouwt hij Sibylla, maar zij blijkt zijn mama. Hij gaat in kastijding, waarvoor hij ’n landman vraagt of hij ’m naar ’n ondoordringbaar stuk klif vaart. Als God ’m voordraagt als paus blijkt hij spoorloos.
4. D’r volgt ’n inbraak, waarbij d’r wat kapitaals kwijtraakt, zodat zo’n vlucht van ’n bij- hoofdzaak wordt. Vocalis stuurt nog ’n ansichtkaart aan wat lui. Zijn nawoord daarop blijkt cruciaal. Vanaf dat punt raakt Anton Vocalis spoorloos.
5. (Hoofdstuk 5 mist. ’n Witpagina duidt dit manco aan. Saillant is dat plaats vijf in ’t ABC ook cruciaal blijkt voor dit proza.)
6. Anton Vocalis’ vrind, Amaury Conson (wat na afloop zijn oom blijkt), had ’n half dozijn zoons. Zij zijn op dat punt dood of spoorloos. Amaury doorloopt Antons huis. Hij vindt d’r zo’n manuscript of twintig. Hij gaat naar zijn hoofdcommissariaat, waarop hij Ottavio Ottaviani aan zijn zij krijgt. Zij gaan naar dat aquarium uit Antons nawoord. Daar stuit dit duo op Olga, maar ook op advocaat Hassan Ibn Abbou. Als ’t hoofdstuk afloopt vindt d’r kidnapping plaats van ’n advocaat uit Marokko.
7. In plaats van om Hassan Ibn Abbou gaat ’t, aldus Ottaviani, om Ibn Barka’s zaak. Afspraak is dat Ottaviani naar Longchamp zal gaan. Daarvoor toont zijn baas Aloysius Swann ’m nog zo’n obscuur NAVO-rapport, dat onrust zaait. Bij Longchamps Grand Prix valt paard Whiskymix (rugnr. 5) blijkbaar uit. Tot slot gaat ’t trio Olga, Amaury, plus Ottavio naar advocaat Hassan Ibn Abbou. Juist dan vindt d’r ’n moordaanslag op ’m plaats. ’t Trio vindt in ’n kluiskast toch Antons lijvig manuscript (minus pagina vijf) dat Ibn Abbou zo’n maand daarvoor van Anton ontving.
8. Dit hoofdstuk start via ’n short story (waarin Achab op jacht gaat naar Moby Dick) van Vocalis’ hand. Daarna richt focus zich op dat half dozijn orators dat zijn lofzang houdt bij Abbou’s kist. Als Totaal Parijs daarna Hassan Ibn Abbou naar zijn rustplaats draagt, valt zijn katafalk kapot: Hassan Ibn Abbou blijkt spoorloos!
9. ’t Duo Conson-Savorgnan gaat naar Olga. Dit trio vraagt zich af waardoor ’t toch komt dat Anton spoorloos is. Na ’n omschrijving – ook historisch – van Olga’s huis blijkt dat Olga sopraan is. Olga’s man, Douglas Haig Clifford is ook musicus. Hij zingt in Mozarts Don Giovanni. Hij valt juist als hij opkomt van dat podium waarbij zijn gips waarin hij rondloopt (dat bij zijn uitrusting hoort als l’uomo sassi, l’uomo bianco) barst. U vraagt zich waarschijnlijk af of dit zijn ’doorbraak’ was? Maar zijn val wordt zijn dood.
10. Conson, Savorgnan, Olga, maar ook Augustus B. Clifford gaan na wat voor clous d’r zijn, waar nog info in schuilgaat, rondom Antons kidnapping of vlucht. Conson doorloopt Vocalis’ dagalbum, Augustus toont ’n publicitair vlugschrift dat Anton als cruciaal in zijn album opnam. Savorgnan bracht zijn tanka in, zoals hij dat van Anton ontving, Olga ontving dichtkunst waar niks aparts aan was, althans: a prima vista, waarop voordracht daarvan volgt in rijmvorm.
11. Na Augustus’ monoloog krijgt Olga ’t zwaar. ’s Nachts, ’t is al laat, rukt Augustus voor al dat gastvolk dat bij ’m in huis is ’n gastronomisch bacchanaal aan. Zij gaan ’n nacht lang door, waarna Augustus in ’t middaguur invalt dat zijn goudvis zijn maal nog mist, Als hij op ’n karton kijkt, valt hij dood, nadat hij gilt: ’n Zahir!’ Door zijn gil ontwaakt zijn gastvolk. Amaury licht Ottavio Ottaviani in. Ottaviani kondigt aan dat hij d’r aan komt, Swann aan zijn zij. Squaw gaat in Grand Satchmo’s ritus op.
12. (Vanaf dit punt volgt Squaws flashback) Squaw, Augustus’ huishoudhulp sinds jaar, sinds dag, licht Olga c.s. in wat zo’n Zahir toch is. In Azincourt is ’n Zahir ’n pronkstuk dat opduikt als via Tryphiodorus blijkt dat Augustus ’n zoon had. Hij rijdt daarop zijn bastaardzoon naar Azincourt, waarop hij dat kind bijna doodt, maar hij is om, zodra hij ’n kostbaar bijou aanschouwt dat op zijn baby’s buik zit. Hij kwijt zich vanaf dat punt van zijn taak als papa. Augustus draagt vanaf dan zijn opaalkorund, zijn zahir, zijn ring aan zijn pink.
13. (Squaws flashback loopt door) Augustus sluit zich, aldus Squaw, als hij jong is aan bij dat cultfiguur Otto Lippmann. Als hij doodgaat pakt Augustus zijn draad op: hij coacht zijn zoon, Douglas Haig, in zijn loopbaan als vocalist. Op ’n dag in april ontwaart Douglas Haig zo’n pointillistisch symbool op hun biljartblad, dat zijn papa (lijkwit daardoor) flink afschrikt.
14. (Nog altijd is Squaw aan ’t woord) Dit symbool maakt ’n hoop los in Augustus. Hij licht Haig in, maar Haig is boos, hij gaat d’r vandoor. Na ’n half jaar ontvangt Augustus ’n poststuk van Anton waarin Anton opschrijft wat voor omvaring Haig maakt als hij uit huis is. Vocalis komt dan aan in Azincourt. Haig, aldus Anton, gaat d’r van uit dat hij snapt wat voor noodlot aan hun clan vastzit, dat hij Augustus haat omdat hij ’m jaar in, jaar uit voorloog, dat hij uit is op wraak waarvoor hij ’n listig plan uitdacht. Augustus voorzag dat Haig dood zou gaan.
15. (Nog altijd Squaws flashback) D’r wordt ’n link zichtbaar naar ’n gang van ruim twintig man dat als Robin Hood jat, rooft, maar ook in drugs (vooral ’t transport daarvan) zit. Dit volk draagt als tattoo ’n ringvormig symbool op hun voorarm. Olga’s papa (of ’t figuur dat voor Olga’s papa doorgaat) is Albin; hij staat aan ’t hoofd van dit roofvolk. Anton vraagt zich af wat voor figuur Olga’s mama dan is...
16. (Dit komt ook nog van Squaw) ’t Lijkt d’r op dat filmstar Anastasia Olga’s mama is. Albin blijkt ’n anti-Brits manschap, hij richt ’n partij op dat ’n ultra-Albaans partijprogramma krijgt. Hij had al aanslag na aanslag op zijn naam staan (als ’t maar Brits was, dan ging ’t d’r aan, was zijn standpunt). In ’n filmstudiodorp krijgt vamp Anastasia haar hoofdrol. Albin dringt Anastasia’s stacaravan in, alwaar hij haar inpalmt. ’t Vuur laait op bij dit duo, maar ook in dit filmdorp, want ook dat gaat totaal in vuur, in vlam op.
17. (Squaw blijft aan ’t woord) Maar als Anastasia haar kind baart, vindt d’r ’n switch van baby’s plaats. Zo lijkt ’t alsof Olga ’t kroost is van Albin. Anastasia komt om in haar baringsstrijd. Augustus krijgt zicht op wat voor noodlot zich ontvouwt. Als Haig Olga trouwt, trouwt hij zijn zus! ’t Plan is dat hij, Vocalis aan zijn zij, voorkomt dat Haig Olga trouwt, maar ’m juist van dat altaar afhoudt.
18. (Squaw licht ’t volk in) Maar Vocalis wil voordat hij gaat, nagaan wat dat voor symbool is daar op Augustus’ biljartblad. Augustus claimt dat ’t ’n Katun is, ’n Maya-symbool, ’n soort van communicado. Vocalis stort zich daar ’n nacht lang op, ofschoon Augustus zijn strijd rondom dit symbool allang opgaf. Daarna gaat dit duo naar Urbino, maar zij zijn laat. Voorkoming van Haigs val mislukt. Daarnaast wijst Olga d’r op dat Haigs val zijn papa’s schuld was, omdat hij ’n gil gaf, juist als Haig dat podium oploopt, waardoor juist door Augustus’ gil Haig omvalt.
19. Olga gaat in op haar rol in dat totaal. Zij was daar ook in Urbino, ging ook bijna dood. Anton Vocalis ving haar op. Anton kwam daar tot zijn inzicht dat Douglas Haig, maar ook hij, Anton, Tryphiodorus als papa had. Vocalis gaat d’r vandoor, hij vlucht, ontloopt zo zijn noodlot, dat hoopt hij althans. ’t Volk gaat na Olga’s flashback naar vis Jonas, omdat hij al bijna ’n triduüm niks at. Ook hij blijkt dood. Savorgnan draagt ’n ritus aan, waarin Jonas in ’n maaltijd opgaat. Als Olga ’m doorsnijdt vindt zij Augustus’ Zahir in zijn maag. Olga gilt wat, valt dan ook dood.
20. Savorgnan wil nagaan wat voor woord Olga uitsprak, maar ook wat voor zin daarin schuilgaat. Hun dialoog loopt op. Na ’n maaltijd loopt Amaury Conson dat park in, rookt daar wat. Als hij in huis komt, gaat hij d’r van uit dat hij wat fouts of giftigs at. Argwaan vat post: wat nu als d’r gif in zijn wijnglas zat? Hij gaat naar Savorgnans slaapzaal, want daar lag antigif.
21. ’t Duo Ottaviani-Swann (stuk voor stuk klabak) komt in Azincourt aan. Squaw praat dat opsporingsduo bij. Ottaviani blaast hard op Augustus’ jachthoorn, waarop Arthur Wilburg Savorgnan opduikt. Swann had info: nadat Amaury Conson ooit al vijf zoons afstond, is nu ook Yvon, Consons laatst kroost dood. Flashback van Yvons dood volgt. Aloysius Swann komt tot zijn slotsom dat Conson nu vlug dood zal gaan. ’t Trio Ottavio, Swann, Squaw doorzocht Augustus’ huis: want waar hangt Amaury Conson nu uit? Dan blijkt dat Amaury Conson d’r uit is.
22. ’t Duo Ottaviani-Swann vraagt Savorgnan vanaf wat voor tijdstip Conson spoorloos was. Vondst van Baardmans’ foto was blijkbaar ’n bron van onrust. ’t Schijnt dat Conson na vondst van ’n Polaroid in Savorgnans studio kwaad op Savorgnan afging. Savorgnan gaf aan dat Consons papa ook Savorgnans papa was. Hij gaf aan dat d’r sinds in hun clan moord na moord plaatsvond – zoals Maximin opvolgingskandidaat na opvolgingskandidaat stuk voor stuk ombracht – ’n voorschrift gold dat ’n clanlid maximaal ’n los individu als nazaat mocht. Wat daarna aan baby’s kwam was rijp voor slachting, of uitmoording.
23. (Savorgnan nog altijd aan ’t woord) Wat ’n noodlot was ’t dat Savorgnans mama ’n trio aan baby’s had (dat was dus Savorgnan, Conson plus ’n fataal kind dat hun clan ombracht, zodra aan ’t licht kwam dat dit duo hun dans ontsprong). Via ’n non ontloopt Savorgnan, maar ook Conson hun noodlot van uitmoording. Savorgnan kan nagaan wat in wat voor rol hij zit. Conson wist van niks. Zodra Savorgnan naging waar Conson uithing, kwam hij uit in Ankara. Daar kon hij nagaan dat d’r ’n hoop vasthing aan dat clansymbool op hun arm.
24. (Savorgnan gaat door) Savorgnan had ’n half dozijn zoons. Ook daarvoor gold ’t voorschrift dat dat ’n surplus van vijf was. Savorgnan zorgt dat Augustus zijn zoon Douglas Haig als zijn zoon aannam. Ook stond hij Anton aan lord Horatio Vocalis af, d’r vond ’n switch plaats, waardoor ’n kind van Savorgnan als ’n Ibn Abbou door kon, ook bij Anastasia drukt Savorgnan – in haar doodsstrijd – ’n nazaat van ’m op haar borst (it was not a boy, but a girl). Daardoor kwam ’t dat Olga Haigs vrouw, maar ook zijn zus was. Savorgnan houdt zijn baby’s (Ulrich, Yorick) bij zich, maar kidnapping volgt in ’n groot dicht woud. Als Conson hoort dat Savorgnan dit al wist, maar ’m nooit inlicht, wordt hij gigantisch kwaad, maar valt dan in ’n put.
25. Savorgnan is bang dat uitmoording van zijn clan doorgaat, dat híj nu hangt. Ottavio Ottaviani blijkt ’n zoon van Savorgnan, ook blijkt dat hij als jong kind – als naam draagt hij dan nog Ulrich – in ’n misdaadcircuit rondhing. ’n Schurk uit Niolo ving wat cash voor Yorick, waarna hij ’m afgaf aan marktkoopman Gribaldi. In ’t rapport van adjudant Pons staat dat ’t spoor naar Yorick ook doodloopt, waardoor Rosa’s naam (zij runt ’n bistro) door ’t slijk gaat. Nadat ’t Ottaviani opvalt dat d’r, in dat stuk dat hij zojuist las, nooit ’n a voorkomt, gaat Ottaviani dood.
26. Nadat Ottaviani opbolt, ontploft, tot d’r hooguit nog wat stof ligt, ’n ashoop, da’s al. Swann doodt nu ook Savorgnan. Hij dacht al moordplan na moordplan uit. Op ’t laatst volgt ’n aanslag op ’m via ’n Smith-Corona. Swann blijkt Baardmans’ righthand man. Dit proza komt tot zijn slot, maar ontsloot ’t Manco nu zijn kapitaal punt? Gaf dit proza prijs waar ’t toch om ging?
Naschrift. In zijn naschrift schrijft dat ik-figuur, nu als Prozaïst, wat zijn plan van aanpak was vanaf zijn startpunt. Wat zijn uitgangspunt was, wat voor kant hij via dit proza in wou gaan. Hij claimt dat dit vaak lastig, soms listig, maar vooral lustig was.
